Đạo và đời

[GƯƠNG NHÂN QUẢ]: Thiện Hữu Thiện Báo - Chuyện Về Trương Quán Sát.


 


Trương lúc còn là tú tài, nhà rất nghèo; phẩm hạnh cũng không mấy tốt, người ta cũng sợ Trương vài phần. Tuy vậy tánh rất hào phóng, khi có tiền đều vung tán khắp, những người nghèo khổ đều được giúp đỡ. Có lẽ vì đó mà nhà Trương thường không có gạo nấu cơm.

Đêm trừ tịch năm nọ, nhà Trương hết gạo; Trương định đến nhà bạn bè để vay mượn. Nhưng bạn đa số có hiềm khích, hoặc là bọn tiểu nhân, chẳng lẽ muối mặt xin giúp đỡ. Chiều đã xuống rồi, không nghĩ ra cách gì cả, Trương chỉ đành lấy quần của vợ đi cầm, được ít tiền mua vài thứ, để vào giỏ xách về.

Nhà Trương ở trong ngõ hẹp, lúc đó trời lại đang mưa, đường trơn tuột. Lúc gần tới nhà, Trương sơ ý bị ngã, các đồ trong giỏ bị văng ra đường, đêm tối chẳng biết đâu mà mò. Trương tức giận về nhà, sách đèn ra tìm. Lấy đèn soi đường, Trương bỗng thấy một cái túi, vội nhắc lên thấy rất nặng bèn mang về nhà. Khi mở túi ra xem thì thấy có 2 đồng nguyên bảo, khoảng trên 10 lạng bạc, hơn trăm đồng dương tiền, lại có một cuốn sách trước bạ ghi tên người nợ và số nợ. Trương rất cao hứng, nhận rằng có số tiền này thì sinh hoạt sẽ được cải thiện.

Khi mang túi đi cất, Trương nghĩ bụng: Đây chắc là người đi thâu tiền làm mất, nếu không giao nộp cho chủ thì chỉ có nước chết; chi bằng ta đợi họ đến tìm rồi giao lại. Trương bèn lấy một ít bạc lẻ đi đong gạo cho vợ thổi cơm. Sau đó cầm đèn ngồi ở cửa đợi. Ngoài trời, tuyết bắt đầu rơi, không lâu thấy có một ông lão và hai đứa nhỏ mang đèn đi chiếu khắp nơi tìm kiếm gì đó. Trương biết ngay là người đánh mất túi. Đợi ông già lại gần, Trương hỏi:

- Ông tìm gì đó ? Ông lão nhận ra Trương, biết anh ta không mấy tốt, không dám nói thật, chỉ ậm ừ không nói. Trương tức giận:

- Ông cầm đèn soi khắp nơi nếu không phải là tìm vật đánh mất, chẳng lẽ nhận đường đi chuẩn bị đánh cướp hay sao ? Không nói thật, ta chẳng để cho ông đi ! Ông lão bất đắc dĩ phải nói thật:

- Lão đi thâu tiền, tới đây ngồi nghỉ mệt, không ngờ trời mưa vội chạy về nhà quên mất túi vải nên trở lại tìm. Không thấy đâu cả; có lẽ bị người lấy đem đi rồi.

- Trong túi có đồ vật gì ?

- Tiền bạc và sổ ghi nợ. Trương thấy đúng những gì mình thấy, bèn cười : -Hãy vào nhà tôi ngồi chơi, tôi biết ai lấy túi vải.

- Nếu ông biết ai lấy xin chỉ cho tôi.

- Chỗ này không tiện nói chuyện, mời vào nhà. Khi hai người vào nhà rồi ông lão năn nỉ:

- Nếu ông biết ai lấy, xin cho tôi hay, tôi vĩnh viễn không dám quên ơn. Trương rót trà, hỏi :

- Ông làm gì ?

- Tôi là người đi thâu tiền.

- Nay đánh mất sổ thâu rồi thì sao ?

- Dẫu khuynh gia bại sản cũng không đủ tiền đền, chỉ còn nước chết, nếu ông biết ai lấy xin bảo cho biết. Trương không đáp. Ông lão nghĩ Trương đùa mình bèn đứng dậy đi. Trương cười bảo:

- Ông hãy ngồi chờ một lát, tôi không biết ai lấy túi của ông, nhưng tôi có vật này trả ông. Bèn mang túi vải đưa ra. Ông lão thất kinh, định nói lại không dám. Trương an ủi:

- Ông đừng nghi, nếu tôi tham lam thì giờ này đã ở trong quán nhậu nhẹt rồi, hà tất ngồi ngoài trời mưa tuyết chờ ông, tôi chỉ lấy chút bạc vụn mua gạo thôi, ông không phiền chứ ? Ông lão vui mừng quỳ ngay xuống đất lạy tạ, khi đứng lên lấy một nửa số bạc trao cho Trương; nhưng Trương từ chối. Ông già năn nỉ:

- Nếu ông không nhận, thực tôi không dám đi !

- Nếu ông quả thật muốn đền ơn, cho tôi mượn 2 lạng ăn tết là đủ.

Ông lão thấy Trương thành ý, không dám nói thêm, trao cho Trương 2 lạng rồi lạy tạ mà đi. Trương mang 2 lạng bạc ra chợ mua rượu thịt về nhà cúng thần, rồi cùng vợ đối ẩm. Ăn uống xong đi ngủ, nằm mộng thấy bị bắt đưa đến trước mặt một người. Người đó mắng Trương :

- Ngươi làm nhiều điều bất nghĩa, nếu không chịu cải hối chỉ còn cách sa vào đường ngạ quỷ. Trương đang lúc cầu xin bỗng có một người lại mang tờ bẩm tới, người đó xem rồi vui cười bảo : -Đây là một việc rất tốt! Có thể trừ vào những việc xấu đã làm. Nên cho chút lộc thưởng, mùa thu này cho thi đậu. Lại quay bảo Trương :

- Ngươi trở về, phải sửa đổi tánh hạnh ! Trương tỉnh dậy, biết việc mình giúp ông lão được thần nhân chấp nhận, bèn thề sửa đổi tánh tình. Đến mùa thu, các tú tài đều đến Kim Lăng dự kỳ thi Hương; chỉ có Trương không tiền, đến bữa ăn hàng ngày còn lo không xong, dĩ nhiên là không đi thi được. Một hôm Trương bỗng gập ông lão ở ngoài đường. Ông lão hỏi Trương sao còn chưa đi thi, Trương nói nhà nghèo nên không đi. Ông lão bảo :

- Ông là người tốt, sao lại không đi? Ông hãy về nhà đợi tôi. Trương về nhà đợi, không lâu ông lão đến đưa cho Trương 20 lạng:

- Đây là tiền để dành của lão, ông có thể dùng thuyền đến Kim Lăng mà dự thi. Trương nhận tiền cảm tạ. Khi ông lão đi rồi Trương nghĩ bụng : Đem tiền này đi dự thi, nếu đỗ chẳng nói làm gì, nếu trượt thì sao? Chi bằng đem mua gạo cũng đủ sống nửa năm. Định không đi thi, nhưng lại nghĩ khó nhìn mặt ông lão. Đang lúc do dự lại nghe có tiếng gõ cửa. Ra mở cửa thì thấy ông lão và một người trẻ tuổi. Ông lão giới thiệu:

- Đây là thiếu chủ của lão, thiếu chủ thấy nghĩa cử của ông rất cảm động; nghe ông đi thi, sợ gia đình ông thiếu thốn nên mang tặng ông 20 lạng để ông chi dùng. Trương vui mừng quá điều mong ước, bèn lên thuyền đi thi.

Khi ra bảng quả nhiên đậu hạng cao. Ông lão lại cùng chủ nhân đến giúp Trương tiền lên kinh thi Hội. sau cùng Trương quả nhiên đậu tiến sĩ, làm quan tới bậc Quán Sát.


Nam Mô A Di Đà Phật!
Thiện Hữu Thiện Báo